gün, zaman dilimihakiki
Güneş döngüsüyle ölçülen, geceyi de kapsayabilen mutlak zaman dilimi; takvimsel zaman birimi.
Lane's Lexicon: “bu kelimenin asıl anlamı, az veya çok, gece veya değil, mutlak zamandır”
o gün (belirli gün)hakiki
Söz edilen belirli bir güne işaret eden kullanım; Kur'an'da özellikle kıyamet ve hesap gününü anar.
Kur'an'daki kullanım: “o gün”
bugün (içinde bulunulan gün)hakiki
İçinde bulunulan gün; konuşma anındaki gün demektir.
Kur'an'daki kullanım: “bugün”
bir gün (belirsiz zaman)hakiki
Belirsiz bir güne, günlerden herhangi birine gönderme yapan kullanım.
Kur'an'daki kullanım: “bir gün”
Sözlük tanımı (Lane's Lexicon)
يَوْمٌ (yevmün) kelimesi, gece veya gündüz fark etmeksizin bir zaman dilimini ifade eder. El-Misbâhu'l-Münîr sözlüğüne göre ve Külliyyât'a göre (sayfa 390), bu kelimenin asıl anlamı, az veya çok, gece veya değil, mutlak zamandır. El-Leys'e ve Tâcu'l-Arûs'a göre ise, güneşin doğuşundan batışına kadar olan süreyi, yani gündüzü ifade eder. Külliyyât'a göre, bu, güneşin yeryüzünün üzerinde olduğu zamandır ve yaygın olarak kullanılan geleneksel anlamı budur. El-Misbâhu'l-Münîr'e ve Külliyyât'a göre, ikinci fecirden (tan yerinin ağarmasından) gün batımına kadar olan süreyi de ifade eder ki bu, şer'î (dini) anlamıdır. Ayrıca, bir medeni günü ve en büyük feleğin (gök küresinin) bir devir süresini de ifade eder. Bu kelime aynı zamanda bir kaza veya olayı da ifade eder; eş anlamlıları كَوْنٌ (kevnün) ve كَائِنَةٌ (kâinetün) kelimeleridir. Örneğin, et-Tehzîb'de geçen "نِعْمَ ٱلْأَخُ فُلَانٌ فِى اليَوْمِ إِذَا نَزَلَ بِنَا" (Nî'me'l-ahu fülânün fi'l-yevmi izâ nezele binâ) ifadesi, "Böyle bir olay başımıza geldiğinde falan kişi ne iyi bir kardeştir!" anlamına gelir. نَهَارٌ (nehârun) kelimesine bakınız. "يَأْتِينَا يَوْمَ يَوْمَ" (Ye'tînâ yevme yevme) ifadesi, "bize her gün gelir" anlamına gelir. Bu ifade, Şerhu'ş-Şüzûr'da geçmektedir. İbnu Cinnî'nin el-Muzhir adlı eserinde, hakikat ve mecaz bölümünde alıntılanan bir şiirde "يَوْمَ يَوْمٍ" (yevme yevmin) şeklinde de kullanılmıştır. يَوْمٌ (yevmün) kelimesi, bir günlük yolculuk veya bir günlük mesafe anlamına da gelir. Bir gün, tıpkı bizim "günü kazandı" ifademizdeki gibi, bir çekişme, kavga veya savaş anlamında da kullanılır. Ben bunu "çatışma günü" olarak çeviriyorum. "أَيَّامُ العَرَبِ" (Eyyâmü'l-Arab) ifadesi, el-İskâfî'ye ve et-Tehzîb'e göre, Arapların çatışmalarını (وَقَائِع - vakâi') ifade eder. Bu kullanım, hem İngilizcede hem de Arapçada "günler" kelimesinin bu tür olayları anlatmak için kullanılmasına benzer. "اِبْنُ يَوْمِهِ" (İbnu yevmihi) ifadesi, er-Râgıb'a göre (Tâcu'l-Arûs'ta, بنى maddesinde), sadece bugünü düşünen, yarını düşünmeyen kişiyi ifade eder. "يَوْمُ الشَّكِّ" (Yevmü'ş-şekki) ifadesi için شَكٌّ (şekkün) maddesine bakınız. "بَيْن الأَيَّامِ" (Beyne'l-eyyâmi) ve "فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ" (Fîmâ beyne'l-eyyâmi) ifadeleri için نَدْرَةٌ (nedretün) maddesine, iki farklı kullanımına bakınız.