Bu sayfa, bu kökten türeyen tüm kelimeleri, geçtiği ayetleri ve taşıdığı anlam yelpazesini bir arada gösterir — kökün Kur'an genelindeki kullanım haritası.
1 geçiş1 ayet0 Mekki · 1 Medeni1 türev/anlamdhkhr
KÖK ANLAMI
ذخر, bir şeyi gelecekteki ihtiyaçlar için saklamak, biriktirmek veya hazırlamak anlamına gelir. Gizlice depolamak veya seçip kendine ayırmak da bu kökün anlamlarındandır.
Sözlük tanımı (Lane's Lexicon)
ذَخَرَهُ (zaharahû) fiili, muzari fiili ذَخَرَ (yazhuru) şeklindedir (es-Sıhâh, el-Misbâhu'l-Münîr, el-Kâmûs ve diğer kaynaklara göre). Mastarı ذُخْرٌ (zuhurun) şeklindedir (es-Sıhâh, el-Kâmûs'a göre) veya bu sadece bir isimdir ve asıl mastar ذَخْرٌ (zahrun) şeklindedir (el-Misbâhu'l-Münîr'e göre). Ayrıca اِدَّخَرَهُ (iddaharahû) fiili de kullanılır (es-Sıhâh, Esâsu'l-Belâga, el-Misbâhu'l-Münîr, el-Kâmûs'a göre). Bu fiil, اِفْتَعَلَ (iftâ'ale) veznindedir (es-Sıhâh, el-Misbâhu'l-Münîr'e göre) ve aslen اِذْتَخَرَهُ (iztaharahû) şeklindeydi; buradaki ت (tâ) harfi د (dâl) harfine dönüştürülmüş ve ذ (zâl) harfi ona katılmıştır. Bazı Araplar ذَخَرَهُ (zaharahû) derler ki bu da caizdir; ancak اِدَّخَرَهُ (iddaharahû) daha yaygındır (ez-Zeccâc'a göre). Bu fiil, bir şeyi istiflemek, biriktirmek veya gelecek için saklamak; gizlice depolamak veya muhafaza etmek (Esâsu'l-Belâga'ya göre); veya ihtiyaç anı için hazırlamak veya tedarik etmek (el-Misbâhu'l-Münîr'e göre) anlamlarına gelir. Ya da bir şeyi seçmek veya ayırmak ve (el-Kâmûs'un bazı nüshalarında ve Tâcu'l-Arûs'ta "ve" bağlacıyla, ancak el-Kâmûs'un diğer nüshalarında "veya" bağlacıyla) onu kendine almak veya hazırlamak (el-Kâmûs'a göre) demektir. Bazıları ذَخَرَ (zahara) ile دَخَرَ (dahara) arasında bir ayrım yapmış, birincisinin ahiret (gelecek dünya) ile, ikincisinin ise dünya (şimdiki dünya) ile ilgili olduğunu söylemişlerdir; ancak bu açık bir hatadır (el-Münâvî ve diğerlerine göre). ذَخَرَ لِنَفْسِهِ حَدِيثًا حَسَنًا (zahara li-nefsihî hadîsen hasenen) ifadesi (Esâsu'l-Belâga'ya göre) mecazi olarak, "kendisi için güzel bir hikaye veya benzeri bir şeyi sakladı, muhafaza etti" anlamına gelir (Tâcu'l-Arûs'a göre). ذَخَرَ مِنْ عَدْوِهِ (zahara min 'advihi) ifadesi mecazi olarak, "o (bir at) koşusunun bir kısmını, yani koşma gücünü, ihtiyaç anı için sakladı veya ondan tasarruf etti" anlamına gelir (el-Muhkem sözlüğünün صون maddesinde). (Ayrıca aşağıda مُدَّخِرٌ (müddahhirun) kelimesine de bakınız.) فُلَانٌ مَا نُصْحًا (fulânun mâ nushen) ifadesi mecazi olarak, "falanca kişi öğüdü kalbinde saklamaz, değer vermez" anlamına gelir (Esâsu'l-Belâga, Tâcu'l-Arûs'a göre).
Türev ve anlam dağılımı
Aynı kökün farklı kalıpları farklı anlamlar taşır — bir türeve tıkla, liste yalnız o kullanıma filtrelensin.